Thị trường Thụy Điển mở ra cơ hội cho nông sản Việt Nam nhưng đi kèm tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất gây ô nhiễm.
Thị trường phụ thuộc nhập khẩu nhưng tiêu chuẩn rất khắt khe
Thụy Điển là một trong những thị trường thực phẩm có mức độ phụ thuộc cao vào nguồn cung nhập khẩu, trong đó có các mặt hàng nông sản và gia vị. Điều này tạo ra dư địa nhất định cho doanh nghiệp nước ngoài, bao gồm doanh nghiệp Việt Nam, tham gia vào chuỗi cung ứng của quốc gia Bắc Âu này. Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm với những yêu cầu rất khắt khe về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và hệ thống phân phối chuyên nghiệp.
Thông tin đến phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Vụ trưởng, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển cho biết, hệ thống phân phối gia vị tại quốc gia này được tổ chức theo mô hình đa tầng, với sự tham gia của các nhà nhập khẩu, nhà chế biến, các chuỗi bán lẻ hiện đại, hệ thống dịch vụ thực phẩm và kênh thương mại điện tử đang phát triển. Trong chuỗi cung ứng này, các nhà nhập khẩu và nhà chế biến giữ vai trò trung tâm.
Thụy Điển không phải là quốc gia sản xuất gia vị, phần lớn nguyên liệu được nhập khẩu từ các nước ngoài Liên minh châu Âu (Ảnh minh họa)
Do Thụy Điển không phải là quốc gia sản xuất gia vị, phần lớn nguyên liệu được nhập khẩu từ các nước ngoài Liên minh châu Âu (EU). Sau khi nhập khẩu, các doanh nghiệp trong nước tiến hành sơ chế, phối trộn, đóng gói và phân phối ra thị trường. Nhiều doanh nghiệp lớn vừa đảm nhiệm vai trò nhập khẩu vừa tham gia sâu vào khâu chế biến nhằm kiểm soát chất lượng và bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm nghiêm ngặt của EU.
Các doanh nghiệp này thường nhập khẩu gia vị thô từ các khu vực nhiệt đới, đặc biệt là châu Á, sau đó phát triển thành các sản phẩm gia vị tiện lợi, gia vị pha trộn hoặc sản phẩm hữu cơ phục vụ nhu cầu tiêu dùng nội địa. Điều này cho thấy dư địa nhất định cho các nhà cung cấp từ Việt Nam nếu đáp ứng được yêu cầu về chất lượng và ổn định nguồn cung.
Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy thông tin thêm, ở cấp độ bán lẻ, thị trường thực phẩm tại Thụy Điển có mức độ tập trung cao. Các chuỗi siêu thị lớn như ICA, Axfood và Coop chiếm ưu thế trong hệ thống bán lẻ thực phẩm. Không chỉ phân phối các thương hiệu gia vị trong nước và quốc tế, các tập đoàn bán lẻ này còn phát triển mạnh các nhãn hiệu riêng với giá cạnh tranh và danh mục sản phẩm đa dạng.
Gia vị mang nhãn hiệu riêng của các chuỗi siêu thị ngày càng mở rộng sang phân khúc hữu cơ và bền vững, phù hợp với xu hướng tiêu dùng tại Thụy Điển. Tuy nhiên, để trở thành nhà cung cấp cho các chuỗi bán lẻ lớn, doanh nghiệp phải chứng minh năng lực cung ứng ổn định, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, chứng nhận chất lượng cũng như các tiêu chuẩn logistics.
Song song với kênh bán lẻ, kênh dịch vụ thực phẩm cũng là một mảng tiêu thụ gia vị quan trọng. Gia vị được sử dụng rộng rãi trong hệ thống nhà hàng, khách sạn, căng tin trường học, bệnh viện và các dịch vụ ăn uống công cộng. Các nhà phân phối chuyên biệt trong lĩnh vực này cung cấp gia vị với quy cách lớn, sản phẩm chế biến sẵn hoặc gia vị pha trộn phục vụ bếp công nghiệp.
Ngoài các kênh truyền thống, thương mại điện tử đang dần trở thành kênh phân phối bổ trợ cho thị trường gia vị tại Thụy Điển. Các nền tảng bán lẻ trực tuyến của chuỗi siêu thị và các nhà bán thực phẩm trực tuyến cho phép người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận nhiều loại gia vị tiêu chuẩn cũng như các sản phẩm hữu cơ, đặc sản. Dù chưa phải kênh chủ đạo, thương mại điện tử được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng trong bối cảnh thói quen mua sắm trực tuyến ngày càng phổ biến.
Hàng loạt yêu cầu nghiêm ngặt đối với nông sản nhập khẩu
Bên cạnh đặc điểm thị trường, các quy định pháp lý đối với thực phẩm nhập khẩu vào khu vực Bắc Âu, trong đó có Thụy Điển, được đánh giá là rất nghiêm ngặt.
Thụy Điển và Đan Mạch là thành viên của EU, trong khi Na Uy không thuộc EU nhưng tham gia Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA). Trên thực tế, hệ thống pháp luật về thực phẩm của Na Uy phần lớn phản ánh các quy định của EU. Vì vậy, các tiêu chuẩn của EU được xem là cơ sở chung đối với hàng thực phẩm xuất khẩu vào khu vực Bắc Âu.
Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy chia sẻ, đối với mặt hàng hạt điều, một trong những nông sản xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, doanh nghiệp trước hết phải tuân thủ các quy định chung về an toàn thực phẩm của EU. Các quy định này bao gồm Luật Thực phẩm chung châu Âu (EC) 178/2022 và các quy định về kiểm soát chính thức đối với thực phẩm theo Quy định (EU) 2017/625.
Theo các quy định này, mọi sản phẩm thực phẩm được bán tại EU, Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA) và Vương quốc Anh đều phải bảo đảm an toàn, bao gồm cả sản phẩm nhập khẩu. Chỉ các chất phụ gia được phê duyệt mới được phép sử dụng và thực phẩm phải tuân thủ các giới hạn tối đa đối với các chất gây ô nhiễm như vi khuẩn, vi rút, dư lượng thuốc trừ sâu và kim loại nặng.
Một yêu cầu quan trọng khác liên quan đến việc ghi nhãn sản phẩm. Đối với hạt điều, nhãn phải thể hiện rõ sản phẩm có chứa chất gây dị ứng hay không. Theo các nghiên cứu, hạt điều được xem là một trong những thực phẩm có thể gây dị ứng mạnh, với các phản ứng lâm sàng nghiêm trọng, thậm chí có thể gây sốc phản vệ.
Bên cạnh đó, một số sản phẩm thực vật khi nhập khẩu vào EU phải có giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật. Theo Quy định (EU) 2019/2072, giấy chứng nhận này là bắt buộc đối với một số loại hạt điều nhập khẩu từ các nước thứ ba.
Ngoài yêu cầu về an toàn thực phẩm, các quy định của EU cũng đặt ra giới hạn rất chặt chẽ đối với các chất gây ô nhiễm trong thực phẩm. Quy định (EU) 2023/915 quy định mức tối đa đối với một số chất gây ô nhiễm, trong đó có độc tố nấm mốc aflatoxin.
Đối với các loại hạt, bao gồm hạt điều, hàm lượng aflatoxin B1 không được vượt quá 5 µg/kg và tổng hàm lượng aflatoxin (B1, B2, G1, G2) không được vượt quá 10 µg/kg. Các lô hàng vượt quá mức này có thể bị từ chối tại cửa khẩu hoặc bị rút khỏi thị trường.
Trên thực tế, đã từng có những trường hợp lô hàng hạt điều bị từ chối tại biên giới châu Âu do nhiễm aflatoxin. Một ví dụ được ghi nhận là lô hàng hạt điều hữu cơ từ Togo bị Hà Lan từ chối vào tháng 12/2021 vì vượt ngưỡng aflatoxin cho phép.
Ngoài độc tố nấm mốc, dư lượng thuốc trừ sâu cũng là yếu tố được kiểm soát nghiêm ngặt. EU thiết lập mức dư lượng tối đa (MRL) đối với thuốc trừ sâu trong thực phẩm và thường xuyên cập nhật danh sách các hoạt chất được phép sử dụng.
Quy định của Ủy ban châu Âu (EU) 2020/749 đặt ra mức clorat tối đa là 0,1 mg/kg đối với tất cả các loại hạt, bao gồm hạt điều. Dù clorat không phải là thuốc trừ sâu điển hình trong sản xuất hạt điều, chất này có thể xuất hiện do sử dụng nước clo hoặc chất tẩy rửa chứa clo trong quá trình chế biến.
Bên cạnh đó, các quy định của EU cũng đặt ra giới hạn đối với kim loại nặng trong thực phẩm. Theo Quy định (EU) 2023/915, mức cadmium tối đa cho phép trong hạt điều là 0,20 mg/kg tính theo trọng lượng ướt.
Ngoài ra, các rủi ro về ô nhiễm vi sinh cũng được đặc biệt chú ý. Sự hiện diện của vi khuẩn salmonella hoặc E.coli trong thực phẩm chế biến sẵn có thể gây ra các bệnh lây truyền qua thực phẩm. Vì vậy, các nhà chế biến hạt điều cần đưa các nguy cơ này vào hệ thống phân tích nguy cơ và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP) trong quá trình sản xuất.
Có thể thấy, thị trường Thụy Điển nói riêng và khu vực Bắc Âu nói chung mang lại cơ hội cho nông sản Việt Nam nhưng đi kèm là hệ thống tiêu chuẩn và quy định rất chặt chẽ. Doanh nghiệp muốn thâm nhập và duy trì thị trường cần đặc biệt chú trọng đến việc kiểm soát chất lượng trong toàn bộ chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu, thu hoạch, bảo quản đến chế biến và xuất khẩu.
Để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường, Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển đã biên soạn và phát hành ấn phẩm “Nghiên cứu Thị trường Thụy Điển: Xu hướng và cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam trong một số ngành hàng thực phẩm”, cung cấp các phân tích về xu hướng tiêu dùng, cơ cấu nhập khẩu, hệ thống phân phối và các yêu cầu pháp lý của thị trường này.
